درد پهلو در مردان از آن دردهایی است که خیلیها در ابتدا آن را جدی نمیگیرند. یک روز بعد از بلند کردن وسیله سنگین، بعد از ورزش، بعد از رانندگی طولانی یا حتی بدون هیچ دلیل مشخصی، در سمت راست یا چپ بدن، بین دندههای پایین و لگن، دردی شروع میشود که گاهی تیر میکشد، گاهی مبهم است و گاهی آنقدر شدید میشود که فرد نمیتواند صاف بایستد. اولین فکری که معمولا به ذهن میرسد این است: «نکند کلیهام باشد؟» اما واقعیت این است که هر درد پهلویی درد کلیه نیست و در عین حال هر درد پهلویی هم بیاهمیت نیست.
پهلوی بدن، منطقهای شلوغ از نظر آناتومی است. کلیهها، حالبها، بخشی از روده، عضلات کمر و شکم، اعصاب بیندندهای، ستون فقرات، پوست، عروق بزرگ شکمی و در مردان حتی مسیر دردهای ارجاعی به کشاله ران و بیضه میتوانند در این ناحیه نقش داشته باشند. به همین دلیل تشخیص علت درد پهلو فقط با یک جمله مثل «سمت راستم درد میکند» یا «پهلوی چپم تیر میکشد» ممکن نیست. باید دید درد از چه زمانی شروع شده، چه کیفیتی دارد، با حرکت بدتر میشود یا نه، به کشاله ران میزند یا نه، با ادرار کردن ارتباط دارد یا نه، تب و لرز وجود دارد یا نه، رنگ ادرار تغییر کرده یا نه و آیا علائم گوارشی، پوستی یا بیضهای هم همراه آن دیده میشود.
اهمیت موضوع در مردان کمی بیشتر هم میشود، چون برخی بیماریها مثل سنگ کلیه در مردان شایعتر گزارش شدهاند و برخی علائم مانند درد منتشرشونده به بیضه یا کشاله ران میتواند مسیر تشخیص را کاملا تغییر دهد. بر اساس توضیحات NIDDK، سنگ کلیه میتواند با درد تیز در پشت، پهلو، پایین شکم یا کشاله ران و همچنین خون در ادرار، تکرر ادرار یا درد هنگام ادرار همراه باشد. همچنین منابعی مثل MedlinePlus و Cleveland Clinic درد پهلو را علامتی میدانند که میتواند از مشکلات کلیوی، عضلانی، ستون فقرات، گوارشی، کیسه صفرا، زونا و چند علت دیگر ناشی شود.
درد پهلو دقیقا کجاست؟
وقتی از درد پهلو صحبت میکنیم، منظور معمولا دردی است که در یکی از دو سمت بدن، بین دندههای پایینی و استخوان لگن حس میشود. این درد ممکن است بیشتر به پشت نزدیک باشد، یعنی فرد آن را در کناره کمر حس کند، یا بیشتر به سمت شکم بیاید و در ناحیه جانبی شکم احساس شود. بعضی افراد درد پهلو را با درد کمر اشتباه میگیرند و بعضی دیگر هر درد سمت راست یا چپ شکم را درد پهلو مینامند. همین تفاوت در توصیف درد میتواند تشخیص را سختتر کند.
درد کلیوی معمولا در عمق پهلو یا پشت، زیر دندهها حس میشود. ممکن است ثابت و عمیق باشد، مثل عفونت کلیه، یا موجی، شدید و کولیکی باشد، مثل زمانی که سنگ در حال حرکت در مسیر حالب است. در مقابل، درد عضلانی اغلب سطحیتر است، با فشار دادن محل درد بیشتر میشود، با چرخیدن بدن یا بلند شدن از تخت تغییر میکند و معمولا با علائم ادراری همراه نیست. البته این تفاوتها قانون قطعی نیستند. گاهی درد کلیه هم با حرکت بدتر احساس میشود و گاهی درد عضلانی آنقدر شدید است که با دردهای داخلی اشتباه گرفته میشود.
در مردان، انتشار درد به کشاله ران، بیضه یا پایین شکم اهمیت خاصی دارد. سنگ حالب میتواند درد را از پهلو به سمت کشاله ران یا حتی بیضه بفرستد. از طرف دیگر، درد ناگهانی و شدید بیضه همراه با تهوع یا درد شکم میتواند نشانه پیچخوردگی بیضه باشد؛ وضعیتی اورژانسی که نباید با سنگ کلیه یا درد عضلانی اشتباه گرفته شود. Mayo Clinic تأکید میکند درد ناگهانی و شدید کیسه بیضه، تورم، تهوع، استفراغ و درد شکم میتواند از نشانههای پیچخوردگی بیضه باشد و نیاز به اقدام فوری دارد.
چرا تشخیص درد پهلو در مردان مهم است؟
درد پهلو یک علامت است، نه یک بیماری. یعنی بدن با این درد خبر میدهد که در جایی از سیستم عضلانی، ادراری، گوارشی، عصبی یا عروقی مشکلی رخ داده است. بعضی از این مشکلات سادهاند و با استراحت، اصلاح حرکت، مصرف مایعات یا درمان کوتاهمدت بهتر میشوند. اما بعضی دیگر اگر دیر تشخیص داده شوند، میتوانند به عفونت شدید، آسیب کلیه، انسداد مسیر ادرار، جراحی اورژانسی یا حتی شرایط خطرناکتر منجر شوند.
برای مثال، سنگ کوچک کلیه ممکن است با درد و پیگیری پزشکی دفع شود، اما اگر سنگ باعث انسداد کامل مسیر ادرار شود یا همزمان عفونت وجود داشته باشد، موضوع جدیتر میشود. عفونت کلیه هم معمولا فقط یک سوزش ادرار ساده نیست؛ وقتی عفونت از مثانه به کلیه برسد، میتواند با تب، لرز، درد پهلو، تهوع، استفراغ و بیحالی همراه شود و نیاز به درمان پزشکی دارد. NIDDK و Mayo Clinic هر دو درد پشت، پهلو یا کشاله ران همراه با تب و درد هنگام ادرار را از علائم احتمالی عفونت کلیه معرفی میکنند.
از طرف دیگر، اگر درد پهلو ناشی از عضله باشد، برخورد بیش از حد نگرانانه هم ممکن است فرد را دچار اضطراب کند. بسیاری از مردان بعد از ورزش سنگین، کار فیزیکی، نشستن طولانی، خوابیدن در وضعیت نامناسب یا حرکات ناگهانی دچار کشیدگی عضلات پهلو و کمر میشوند. این دردها اغلب با حرکت، خم شدن، چرخیدن، سرفه یا فشار موضعی تغییر میکنند و بدون علائم ادراری یا تب هستند. بنابراین هدف این مقاله ترساندن مخاطب نیست؛ هدف این است که بتوانیم دردهای معمولی را از نشانههایی که نیاز به بررسی سریع دارند بهتر جدا کنیم.
درد پهلو در مردان چه علتهایی میتواند داشته باشد؟
برای فهمیدن علت درد پهلو، بهتر است آن را در چند گروه اصلی بررسی کنیم. این تقسیمبندی کمک میکند فرد بهجای حدس زدن، علائم خود را دقیقتر ببیند و در زمان مناسب به پزشک مراجعه کند.
۱. سنگ کلیه و سنگ حالب
سنگ کلیه یکی از شناختهشدهترین علتهای درد پهلو در مردان است. سنگها از تجمع مواد معدنی و نمکها در ادرار تشکیل میشوند و ممکن است مدتها بدون علامت در کلیه باقی بمانند. اما زمانی که سنگ حرکت کند و وارد حالب، یعنی لوله باریک بین کلیه و مثانه شود، درد میتواند بسیار شدید و آزاردهنده شود. این درد معمولا ناگهانی، تیز، موجی و بیقرارکننده است. فرد ممکن است نتواند یک حالت راحت پیدا کند، مدام راه برود، خم شود یا از شدت درد بیقرار باشد.
درد سنگ کلیه معمولا از پهلو یا پشت شروع میشود و ممکن است به پایین شکم، کشاله ران یا بیضه منتشر شود. این الگو در مردان بسیار مهم است، چون گاهی فرد با درد بیضه یا کشاله ران مراجعه میکند اما ریشه درد در مسیر ادراری است. علائم همراه میتواند شامل تهوع، استفراغ، خون در ادرار، ادرار کدر یا بدبو، تکرر ادرار، احساس فوریت ادرار، سوزش ادرار یا کاهش مقدار ادرار باشد. NIDDK نشانههایی مانند درد تیز در پشت، پهلو، پایین شکم یا کشاله ران، خون در ادرار، نیاز مداوم به ادرار، درد هنگام ادرار و ادرار کدر یا بدبو را برای سنگ کلیه مطرح میکند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: شدت درد همیشه به اندازه سنگ وابسته نیست. گاهی سنگ کوچک، چون در جای بدی گیر کرده یا باعث اسپاسم حالب شده، درد شدیدی ایجاد میکند. از طرف دیگر، برخی سنگها ممکن است آرام و بدون علامت رشد کنند و اتفاقی در سونوگرافی یا تصویربرداری دیده شوند. بنابراین اگر درد پهلو با خون در ادرار، تب، لرز، تهوع شدید، ناتوانی در ادرار کردن یا درد غیرقابلتحمل همراه باشد، نباید منتظر ماند.
۲. عفونت کلیه یا پیلونفریت
عفونت کلیه معمولا زمانی رخ میدهد که عفونت از قسمتهای پایینتر دستگاه ادراری، مثل مثانه، به سمت کلیهها بالا برود. در مردان، عفونت ادراری نسبت به زنان کمتر دیده میشود، اما وقتی رخ میدهد، بهخصوص در سنین بالاتر یا در افرادی با بزرگی پروستات، سنگ، دیابت، ضعف سیستم ایمنی یا مشکلات تخلیه ادرار، باید جدیتر بررسی شود.
درد عفونت کلیه معمولا عمیق، ثابت و همراه با علائم عمومی بدن است. یعنی فرد فقط درد پهلو ندارد؛ ممکن است تب، لرز، بیحالی، تهوع، استفراغ، درد یا سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار، فوریت ادراری و گاهی ادرار کدر، بدبو یا خونی هم داشته باشد. برخلاف درد عضلانی، در عفونت کلیه معمولا فرد احساس بیماری عمومی دارد؛ بدن درد، ضعف، بیاشتهایی یا حس سرما و گرما میتواند وجود داشته باشد.
نکته مهم این است که عفونت کلیه را نباید با مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، مسکن یا داروهای گیاهی پنهان کرد. درمان ناقص میتواند علائم را موقت کم کند اما عفونت را کامل از بین نبرد. این موضوع بهخصوص در مردان اهمیت دارد، چون ممکن است پشت عفونت، مسئلهای مثل انسداد، بزرگی پروستات، سنگ یا مشکل ساختاری وجود داشته باشد. منابع پزشکی معتبر، تب، درد پشت یا پهلو، درد هنگام ادرار، تهوع و علائم ادراری را از نشانههای مهم عفونت کلیه میدانند.
۳. درد عضلانی و کشیدگی عضلات پهلو
همه دردهای پهلو از کلیه نیستند. یکی از شایعترین علتهای درد پهلو، کشیدگی عضلات کمر، پهلو یا دیواره شکم است. این درد میتواند بعد از ورزش، جابهجایی وسیله سنگین، نشستن طولانی پشت میز، رانندگی طولانی، خوابیدن در حالت نامناسب، سرفه شدید یا حتی یک حرکت ناگهانی ایجاد شود. در مردانی که کار فیزیکی دارند یا بعد از مدتها بیتحرکی ناگهان ورزش سنگین انجام میدهند، این نوع درد بسیار شایع است.
درد عضلانی معمولا با حرکت تغییر میکند. وقتی فرد میچرخد، خم میشود، از صندلی بلند میشود، نفس عمیق میکشد یا محل درد را فشار میدهد، درد بیشتر حس میشود. در بسیاری از موارد، درد در یک نقطه مشخص قابل لمس است و با استراحت نسبی، گرمای موضعی، اصلاح وضعیت بدن و گذشت چند روز بهتر میشود. این درد معمولا با خون در ادرار، تب، لرز، سوزش ادرار یا تهوع شدید همراه نیست.
با این حال، نباید هر دردی را به عضله نسبت داد. اگر درد بعد از چند روز بهتر نشود، شدت آن بیشتر شود، به پا انتشار پیدا کند، با بیحسی یا ضعف پا همراه باشد، بعد از ضربه شدید ایجاد شده باشد یا همراه با علائم ادراری و تب باشد، نیاز به بررسی دارد. گاهی دردهای ستون فقرات، دیسک، التهاب مفاصل یا فشار روی ریشههای عصبی هم میتوانند در پهلو حس شوند و با درد عضلانی ساده اشتباه گرفته شوند.
۴. مشکلات ستون فقرات و اعصاب
درد پهلو گاهی از کلیه یا عضله سطحی نیست، بلکه از ستون فقرات و اعصاب اطراف آن میآید. دیسک کمر، آرتروز مهرهها، اسپاسم عضلات عمقی، التهاب مفاصل بین مهرهای یا فشار روی عصبها میتواند دردی ایجاد کند که به پهلو، باسن، شکم یا حتی کشاله ران انتشار پیدا کند. این دردها اغلب با وضعیت بدن ارتباط دارند؛ مثلا با نشستن طولانی بدتر میشوند، با راه رفتن یا دراز کشیدن تغییر میکنند یا همراه با گزگز، بیحسی، تیر کشیدن به پا یا محدودیت حرکتی هستند.
در مردانی که ساعتهای طولانی پشت فرمان، پشت کامپیوتر یا در کارهای فیزیکی سنگین هستند، این گروه از دردها اهمیت زیادی دارد. گاهی فرد فکر میکند کلیهاش درد میکند، اما آزمایش ادرار طبیعی است و درد با معاینه عضلانی-اسکلتی بهتر توضیح داده میشود. البته تشخیص قطعی این حالت با شرح حال، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام میشود.
۵. مشکلات گوارشی و شکمی
پهلوی راست و چپ فقط جای کلیه نیست. بخشی از رودهها، آپاندیس، کیسه صفرا، کبد و سایر اندامهای شکمی میتوانند دردهایی ایجاد کنند که به پهلو حس شوند. برای مثال، آپاندیسیت در شروع ممکن است با درد اطراف ناف یا درد مبهم شکم آغاز شود و بعد به سمت راست پایین شکم برود. درد آپاندیسیت معمولا با حرکت، راه رفتن، سرفه یا فشار بدتر میشود و ممکن است با تهوع، استفراغ، بیاشتهایی، تب خفیف، یبوست یا اسهال همراه باشد. Mayo Clinic درد ناگهانی که از اطراف ناف به سمت راست پایین شکم میرود و با حرکت یا سرفه بدتر میشود را از علائم مهم آپاندیسیت میداند.
کیسه صفرا هم میتواند درد سمت راست بالای شکم ایجاد کند که گاهی به پشت یا پهلو میزند، مخصوصا بعد از غذای چرب. مشکلات روده مانند نفخ شدید، یبوست، التهاب روده یا اسپاسمهای گوارشی نیز گاهی دردهای سمت راست یا چپ شکم و پهلو ایجاد میکنند. تفاوت مهم این دردها با درد کلیوی در این است که معمولا علائم گوارشی پررنگتر است؛ مثل نفخ، تغییر اجابت مزاج، تهوع، درد بعد از غذا یا حساسیت شکمی.
با این حال، مرز بین درد شکمی و درد پهلو همیشه واضح نیست. اگر درد شکم یا پهلو شدید، پیشرونده، همراه با تب، استفراغ مداوم، شکم سفت، خون در مدفوع، ناتوانی در دفع گاز و مدفوع یا درد شدید سمت راست پایین شکم باشد، باید سریع بررسی شود.
۶. زونا؛ درد پهلو قبل از ظاهر شدن دانهها
زونا یکی از علتهایی است که کمتر به آن فکر میشود، اما میتواند با درد پهلو شروع شود. زونا به دلیل فعال شدن دوباره ویروس آبلهمرغان در بدن رخ میدهد و معمولا یک سمت بدن را درگیر میکند. درد، سوزش، گزگز یا حساسیت پوستی ممکن است چند روز قبل از ظاهر شدن دانههای پوستی شروع شود. به همین دلیل، فرد در ابتدا فکر میکند درد عضلانی، کلیوی یا عصبی دارد. بعد از مدتی، دانههای تاولی و دردناک به شکل نواری یا محدود در یک سمت بدن ظاهر میشوند.
اگر درد پهلو حالت سوزشی دارد، پوست همان ناحیه نسبت به لمس حساس شده، لباس روی پوست آزاردهنده است و بعد از چند روز دانههای قرمز یا تاولی ظاهر میشود، زونا باید در نظر گرفته شود. CDC و WHO توضیح میدهند که زونا معمولا با راش دردناک یا خارشدار در یک سمت بدن ظاهر میشود و درد، سوزش یا گزگز میتواند قبل از راش دیده شود.
درمان زونا هرچه زودتر شروع شود، بهتر میتواند شدت و مدت علائم را کاهش دهد، بهخصوص در افراد مسن، افراد دارای بیماری زمینهای یا کسانی که سیستم ایمنی ضعیف دارند. بنابراین اگر درد پهلو با علائم پوستی یکطرفه همراه شد، بهتر است به پزشک مراجعه شود.
۷. مشکلات بیضه و کشاله ران
در مردان، درد پهلو گاهی با درد کشاله ران یا بیضه همراه میشود. این حالت میتواند در سنگ حالب دیده شود، اما همیشه به معنی سنگ نیست. فتق کشاله ران، التهاب اپیدیدیم، عفونتهای تناسلی، ضربه، واریکوسل، مشکلات عضلات کشاله ران یا پیچخوردگی بیضه هم میتوانند دردهایی ایجاد کنند که به شکم یا پهلو انتشار پیدا کند.
پیچخوردگی بیضه را باید جداگانه جدی گرفت. اگر مرد یا نوجوانی دچار درد ناگهانی و شدید بیضه شود، بهخصوص اگر تورم، تهوع، استفراغ، بالا قرار گرفتن بیضه یا درد شکم هم وجود داشته باشد، موضوع اورژانسی است. در چنین شرایطی نباید منتظر کاهش درد ماند یا آن را به سرماخوردگی، ضربه خفیف یا سنگ کلیه نسبت داد. زمان در حفظ عملکرد بیضه اهمیت دارد و تأخیر میتواند عواقب جدی داشته باشد.
۸. مشکلات عروقی و موارد نادر اما خطرناک
بیشتر دردهای پهلو خطرناک نیستند، اما بعضی علائم نباید نادیده گرفته شوند. یکی از موارد نادر اما مهم، آنوریسم آئورت شکمی است؛ یعنی گشاد شدن غیرطبیعی بخشی از رگ اصلی شکم. این مشکل معمولا بدون علامت است، اما در برخی افراد میتواند با درد مداوم شکم یا پشت، احساس توده یا ضربان در شکم و در صورت پارگی با درد ناگهانی و شدید، افت فشار، ضعف، تعریق یا غش همراه شود. NHS توصیه میکند درد شکم یا پشت که از بین نمیرود یا مرتب برمیگردد، بهویژه همراه با احساس توده ضرباندار در شکم، بررسی شود.
این موضوع بیشتر در مردان سنین بالاتر، افراد سیگاری، کسانی که فشار خون بالا دارند یا سابقه خانوادگی مشکلات عروقی دارند اهمیت پیدا میکند. البته هدف این نیست که هر درد پهلویی را به بیماری عروقی ربط دهیم، اما اگر درد بسیار شدید، ناگهانی، غیرمعمول و همراه با بیحالی، غش، تعریق سرد یا افت حال عمومی باشد، باید اورژانسی برخورد کرد.
درد پهلوی راست در مردان نشانه چیست؟
درد پهلوی راست در مردان میتواند از کلیه راست، حالب راست، عضلات سمت راست کمر و شکم، کبد، کیسه صفرا، روده، آپاندیس یا حتی اعصاب همان سمت ناشی شود. اگر درد سمت راست پهلو تیز و موجی باشد و به کشاله ران یا بیضه راست بزند، سنگ کلیه یا سنگ حالب یکی از احتمالات مهم است. اگر همراه با تب، لرز، سوزش ادرار و بیحالی باشد، عفونت کلیه یا عفونت ادراری مطرح میشود. اگر با چرخیدن بدن و فشار روی عضله بیشتر شود، درد عضلانی محتملتر است.
اما درد سمت راست پایین شکم که به مرور شدیدتر میشود و با تهوع، بیاشتهایی، تب یا بدتر شدن هنگام راه رفتن همراه است، باید از نظر آپاندیسیت بررسی شود. درد سمت راست بالای شکم بعد از غذای چرب، بهخصوص اگر به پشت یا شانه راست بزند، میتواند به کیسه صفرا مربوط باشد. بنابراین محل دقیق درد در سمت راست مهم است: پهلوی بالاتر نزدیک دندهها، پهلوی میانی، پایین شکم راست یا کشاله ران هرکدام مسیر تشخیصی متفاوتی دارند.
درد پهلوی چپ در مردان نشانه چیست؟
درد پهلوی چپ هم میتواند از کلیه چپ، حالب چپ، عضلات، روده بزرگ، ستون فقرات، اعصاب یا مشکلات پوستی مانند زونا ایجاد شود. درد سنگ کلیه در سمت چپ معمولا شبیه سمت راست است: ناگهانی، شدید، موجی و ممکن است به پایین شکم، کشاله ران یا بیضه چپ منتشر شود. اگر درد همراه با علائم ادراری، تهوع، خون در ادرار یا بیقراری شدید باشد، بررسی کلیه و حالب اهمیت دارد.
دردهای رودهای سمت چپ معمولا با نفخ، یبوست، تغییر اجابت مزاج یا درد شکمی همراه میشوند. دردهای عضلانی سمت چپ هم اغلب با حرکت، چرخش تنه، فشار موضعی یا وضعیت بدن تغییر میکنند. در افراد مسن یا دارای عوامل خطر قلبی-عروقی، درد شدید و غیرمعمول در پشت، شکم یا پهلو که با ضعف، تعریق، سرگیجه یا افت حال عمومی همراه است، باید جدی گرفته شود.
چطور بفهمیم درد پهلو از کلیه است یا عضله؟
هیچ راه خانگی قطعی برای تشخیص وجود ندارد، اما بعضی نشانهها میتوانند جهت بدهند. درد کلیه معمولا عمیقتر است، در ناحیه زیر دندهها یا کناره پشت حس میشود و ممکن است با علائم ادراری یا عمومی همراه باشد. درد عضلانی بیشتر با حرکت و لمس تغییر میکند و معمولا بعد از فعالیت، فشار یا وضعیت بدنی نامناسب شروع میشود.
اگر بخواهیم سادهتر بگوییم، درد کلیوی بیشتر با این نشانهها مشکوک میشود: درد شدید و موجی، انتشار به کشاله ران یا بیضه، خون در ادرار، سوزش یا تکرر ادرار، تهوع و استفراغ، تب و لرز، کاهش ادرار یا درد عمیق ثابت همراه با بیحالی. در مقابل، درد عضلانی بیشتر زمانی مطرح است که درد با خم شدن، چرخیدن، بلند شدن، کشش عضله یا فشار دادن همان نقطه بدتر شود و علامت ادراری یا تب وجود نداشته باشد.
با این حال، این مقایسه نباید باعث خودتشخیصی قطعی شود. گاهی فردی با سنگ کلیه فقط درد پهلو دارد و ادرارش ظاهرا طبیعی است. گاهی عفونت کلیه در مراحل اولیه با علائم خفیف شروع میشود. از طرف دیگر، درد عضلانی شدید هم میتواند ترسناک باشد. اگر درد شدید، جدید، تکرارشونده یا همراه با علائم هشدار است، مراجعه به پزشک منطقیترین کار است.
علائم هشدار در درد پهلو؛ چه زمانی باید فوری مراجعه کرد؟
برخی نشانهها در کنار درد پهلو نیاز به توجه فوری دارند. این علائم به این معنی نیستند که حتما اتفاق خطرناکی افتاده، اما احتمال مشکلات جدیتر را بالا میبرند و نباید با مسکن و صبر کردن طولانی مدیریت شوند.
در صورت وجود موارد زیر بهتر است مراجعه فوری یا اورژانسی انجام شود:
- درد ناگهانی، بسیار شدید یا غیرقابلتحمل پهلو
- تب و لرز، بهخصوص همراه با درد پهلو یا سوزش ادرار
- خون واضح در ادرار یا ادرار بسیار تیره، کدر و بدبو
- ناتوانی در ادرار کردن یا کاهش شدید حجم ادرار
- تهوع و استفراغ شدید یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن
- درد پهلو همراه با درد شدید بیضه، تورم بیضه یا بالا قرار گرفتن غیرطبیعی بیضه
- درد سمت راست پایین شکم همراه با تهوع، بیاشتهایی یا تب
- درد بعد از ضربه شدید به کمر، شکم یا پهلو
- ضعف شدید، غش، تعریق سرد، سرگیجه یا افت حال عمومی
- درد پهلو در فرد دارای یک کلیه، بیماری کلیوی شناختهشده، دیابت، ضعف ایمنی یا سن بالا
این فهرست برای ایجاد نگرانی نیست؛ برای تصمیمگیری بهتر است. بسیاری از دردهای پهلو با معاینه و آزمایش ساده قابل بررسی هستند، اما تأخیر در مواردی مثل عفونت کلیه، انسداد ادراری، پیچخوردگی بیضه یا آپاندیسیت میتواند مشکلساز شود.
پزشک برای تشخیص درد پهلو چه کار میکند؟
تشخیص درد پهلو از شرح حال شروع میشود. پزشک میپرسد درد از چه زمانی شروع شده، ناگهانی بوده یا تدریجی، ثابت است یا موجی، به کجا انتشار دارد، با حرکت یا غذا یا ادرار تغییر میکند یا نه، سابقه سنگ کلیه، عفونت ادراری، بزرگی پروستات، جراحی، ضربه، ورزش سنگین، تب، تهوع، تغییر رنگ ادرار، درد بیضه یا علائم پوستی وجود دارد یا نه. همین پرسشها گاهی بیشتر مسیر تشخیص را مشخص میکند.
بعد از آن، معاینه انجام میشود. پزشک ممکن است پهلوها را از نظر حساسیت کلیوی بررسی کند، شکم را معاینه کند، عضلات کمر و دامنه حرکت را بسنجد، علائم عصبی را بررسی کند و در مردان، بسته به علائم، معاینه کشاله ران یا بیضه را هم لازم بداند. اگر علائم ادراری وجود داشته باشد، آزمایش ادرار یکی از مهمترین بررسیهاست. وجود خون، گلبول سفید، باکتری، پروتئین یا کریستالها میتواند به تشخیص کمک کند. آزمایش خون نیز ممکن است برای بررسی عفونت، عملکرد کلیه و وضعیت عمومی بدن درخواست شود.
در برخی موارد، تصویربرداری لازم است. سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری میتواند سنگ، ورم کلیه، انسداد، اندازه کلیه و برخی مشکلات دیگر را نشان دهد. در موارد مشکوک به سنگ حالب، گاهی CT scan دقت بیشتری دارد و بر اساس شرایط بیمار انتخاب میشود. راهنمای ACR برای درد حاد پهلو با شک به سنگ، تصویربرداری را بخش مهمی از ارزیابی میداند و نوع تصویربرداری بسته به وضعیت بیمار، سابقه، شدت علائم و نظر پزشک انتخاب میشود.
درمان درد پهلو به علت آن بستگی دارد
درمان درد پهلو یک نسخه ثابت ندارد. اگر درد عضلانی باشد، استراحت نسبی، اصلاح فعالیت، گرما یا سرما، تمرینات کششی مناسب و گاهی داروهای ضدالتهاب یا شلکننده عضله با نظر پزشک کمککننده است. اگر درد ناشی از سنگ باشد، درمان به اندازه سنگ، محل سنگ، شدت درد، وجود عفونت، میزان انسداد و وضعیت کلیه بستگی دارد. بعضی سنگهای کوچک با مایعات کافی، کنترل درد و پیگیری دفع میشوند، اما بعضی دیگر نیاز به مداخله تخصصی، سنگشکنی یا روشهای دیگر دارند.
اگر عفونت کلیه مطرح باشد، درمان آنتیبیوتیکی لازم است و در موارد شدید، بیمار ممکن است نیاز به تزریق دارو یا بستری داشته باشد. اگر علت درد آپاندیسیت، پیچخوردگی بیضه، مشکل کیسه صفرا یا وضعیت عروقی باشد، درمان کاملا متفاوت خواهد بود. همین تنوع علتها نشان میدهد که مصرف خودسرانه مسکن، آنتیبیوتیک، داروی گیاهی یا «داروی سنگشکن» بدون تشخیص میتواند هم علائم را پنهان کند و هم زمان طلایی درمان را از بین ببرد.
یک نکته مهم درباره مسکنها وجود دارد. برخی افراد با شروع درد پهلو چند نوع مسکن را پشت سر هم مصرف میکنند. این کار بهخصوص در افراد دارای بیماری کلیوی، فشار خون بالا، زخم معده، مصرفکنندگان داروهای رقیقکننده خون یا سالمندان میتواند خطرناک باشد. بهتر است اگر درد شدید است یا با علائم هشدار همراه شده، بهجای افزایش دوز مسکن، بررسی پزشکی انجام شود.
آیا نوشیدن آب زیاد درد پهلو را بهتر میکند؟
در فرهنگ عمومی، وقتی کسی درد پهلو میگیرد، اولین توصیه اطرافیان معمولا این است: «آب زیاد بخور، سنگ دفع میشود.» آب کافی برای پیشگیری از سنگ کلیه و سلامت دستگاه ادراری مهم است، اما در زمان درد حاد پهلو، نوشیدن بیرویه آب همیشه تصمیم درستی نیست. اگر سنگ باعث انسداد شده باشد یا فرد تهوع و استفراغ شدید داشته باشد، فشار آوردن به بدن با مصرف حجم زیاد آب میتواند آزاردهنده باشد. بهتر است مایعات بهصورت منطقی مصرف شود و اگر درد شدید، تب، کاهش ادرار یا استفراغ وجود دارد، فرد معاینه شود.
برای پیشگیری از سنگ، مایعات کافی اهمیت دارد، اما فقط آب خوردن مسئله را حل نمیکند. رژیم غذایی پرنمک، مصرف زیاد پروتئین حیوانی، سابقه خانوادگی، تعریق زیاد، کمآبی مزمن، چاقی، برخی داروها و بعضی بیماریهای متابولیک میتوانند در تشکیل سنگ نقش داشته باشند. NIDDK اشاره میکند مردان بیشتر از زنان در معرض سنگ کلیه هستند و کم نوشیدن مایعات، سابقه خانوادگی و سابقه قبلی سنگ میتوانند احتمال سنگ را افزایش دهند.
درد پهلو بعد از ورزش یا کار سنگین
اگر درد پهلو بعد از باشگاه، بلند کردن بار، کار ساختمانی، جابهجایی وسایل خانه، فوتبال، بدنسازی یا حتی سرفههای شدید شروع شده باشد، احتمال درد عضلانی بیشتر میشود. این درد ممکن است در یک سمت بدن باشد، با لمس دردناک شود و با حرکتهای خاص بیشتر خودش را نشان دهد. گاهی عضلات بین دندهای، عضلات مورب شکم یا عضلات عمقی کمر درگیر میشوند و فرد حس میکند «کلیهام تیر میکشد».
در چنین شرایطی اگر درد خفیف تا متوسط است، تب و علائم ادراری وجود ندارد، ادرار طبیعی است و درد با استراحت بهتر میشود، معمولا جای نگرانی زیادی نیست. اما اگر درد بهجای بهتر شدن شدیدتر شود، با نفس کشیدن عمیق بسیار بدتر شود، بعد از ضربه ایجاد شده باشد، با تنگی نفس همراه باشد یا علائم ادراری اضافه شود، بررسی لازم است. همچنین دردهای تکرارشونده بعد از ورزش میتوانند نشانه ضعف عضلات مرکزی، تکنیک اشتباه تمرین، گرم نکردن بدن یا فشار بیش از حد باشند.
درد پهلو و ادرار؛ چه ارتباطی مهم است؟
ارتباط درد پهلو با ادرار یکی از کلیدیترین بخشهای تشخیص است. اگر درد پهلو همراه با سوزش ادرار، تکرر ادرار، فوریت ادراری، خون در ادرار، کاهش حجم ادرار، ادرار بدبو، ادرار کدر یا درد هنگام دفع ادرار باشد، احتمال درگیری دستگاه ادراری بیشتر میشود. این درگیری میتواند از عفونت سادهتر مثانه تا عفونت کلیه، سنگ یا انسداد متفاوت باشد.
در مردان، علائم ادراری گاهی با مشکلات پروستات هم ارتباط پیدا میکند. بزرگی پروستات میتواند باعث سخت شروع شدن ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار، قطرهقطره آمدن ادرار، احساس تخلیه ناقص و بیدار شدن شبانه برای ادرار شود. اگر تخلیه مثانه خوب انجام نشود، احتمال عفونت ادراری یا مشکلات دیگر بالا میرود. بنابراین مردی که هم درد پهلو دارد و هم مدتهاست علائم ادراری دارد، بهتر است بررسی اورولوژی را جدی بگیرد.
درد پهلو و سبک زندگی مردان
بخشی از دردهای پهلو، مستقیم یا غیرمستقیم با سبک زندگی ارتباط دارند. کمتحرکی، نشستن طولانی، اضافهوزن، مصرف کم آب، رژیم غذایی پرنمک، مصرف زیاد نوشیدنیهای شیرین، تعریق زیاد بدون جبران مایعات، ورزش ناگهانی و سنگین، خواب نامناسب و بیتوجهی به علائم ادراری میتواند زمینه برخی دردها را بیشتر کند. البته سبک زندگی تنها عامل نیست، اما اصلاح آن در پیشگیری از سنگ، دردهای عضلانی و برخی مشکلات ادراری نقش دارد.
برای کاهش احتمال دردهای قابل پیشگیری، بهتر است چند عادت ساده اما مداوم جدی گرفته شود: نوشیدن مایعات کافی در طول روز، کاهش مصرف نمک، پرهیز از نگه داشتن طولانی ادرار، توجه به علائم ادراری، گرم کردن قبل از ورزش، تقویت عضلات مرکزی بدن، اصلاح وضعیت نشستن، استراحت فعال در کارهای پشتمیزی و مراجعه به پزشک در صورت تکرار درد. این توصیهها جایگزین درمان نیستند، اما میتوانند احتمال تکرار برخی دردها را کمتر کنند.
نقش منشی724 در دسترسی سریعتر به پزشک
درد پهلو از آن علائمی است که گاهی بیمار نمیداند باید به پزشک عمومی مراجعه کند، متخصص داخلی، متخصص اورولوژی، متخصص کلیه، ارتوپد یا اورژانس. در مواردی که درد شدید و همراه با علائم هشدار است، مراجعه فوری به اورژانس بهترین تصمیم است. اما در دردهای خفیفتر، تکرارشونده یا مبهم، گرفتن نوبت از پزشک مناسب میتواند از سردرگمی و تأخیر جلوگیری کند.
در منشی724، هدف این است که مسیر دسترسی بیمار به پزشک سادهتر شود؛ یعنی فرد بتواند با توجه به شهر، تخصص، زمان نوبت و شرایط خود، سریعتر پزشک مناسب را پیدا کند. برای درد پهلو، بسته به علائم، ممکن است پزشک عمومی برای ارزیابی اولیه، متخصص اورولوژی برای مشکلات سنگ و مجاری ادراری، متخصص داخلی یا نفرولوژی برای مشکلات کلیوی، یا ارتوپد و طب فیزیکی برای دردهای عضلانی-اسکلتی مطرح باشد. این انتخاب بهتر است با توجه به شدت درد و علائم همراه انجام شود.
اشتباهات رایج درباره درد پهلو در مردان
یکی از اشتباهات رایج این است که هر درد پهلویی را «سنگ کلیه» بدانیم. سنگ کلیه مهم است، اما تنها علت نیست. اشتباه دوم این است که درد پهلو را همیشه عضلانی فرض کنیم، بهخصوص وقتی فرد سابقه ورزش یا کار سنگین دارد. ممکن است درد همزمان با فعالیت شروع شده باشد، اما اگر علائم ادراری، تب یا درد منتشرشونده به کشاله ران وجود دارد، باید دقیقتر بررسی شود.
اشتباه دیگر مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک است. سوزش ادرار یا درد پهلو به معنی نیاز قطعی به آنتیبیوتیک نیست و نوع دارو، دوز و مدت مصرف باید بر اساس تشخیص باشد. مصرف ناقص آنتیبیوتیک میتواند مقاومت دارویی ایجاد کند یا علائم بیماری جدیتر را پنهان کند. مصرف داروهای گیاهی یا ترکیبات ناشناخته برای «دفع سنگ» هم بدون دانستن اندازه و محل سنگ میتواند خطرناک باشد.
یک خطای رایج دیگر، بیتوجهی به درد بیضه همراه با درد شکم یا پهلو است. در مردان، درد ناگهانی بیضه همیشه باید جدی گرفته شود، چون برخی علل آن زمانحساس هستند. همچنین نادیده گرفتن خون در ادرار، حتی اگر فقط یکبار دیده شود، کار درستی نیست و نیاز به بررسی دارد.
پرسشهای پرتکرار درباره درد پهلو در مردان
آیا درد پهلو همیشه نشانه سنگ کلیه است؟
خیر. سنگ کلیه یکی از علتهای مهم درد پهلو است، اما درد پهلو میتواند از عضلات، ستون فقرات، عفونت کلیه، مشکلات گوارشی، زونا، آپاندیسیت، کیسه صفرا، مشکلات بیضه یا حتی موارد نادر عروقی هم ایجاد شود. کیفیت درد و علائم همراه نقش زیادی در تشخیص دارند.
درد کلیه در مردان کجا حس میشود؟
درد کلیه معمولا در عمق پهلو یا پشت، زیر دندههای پایینی حس میشود. ممکن است یکطرفه یا دوطرفه باشد. در سنگ کلیه یا سنگ حالب، درد میتواند به پایین شکم، کشاله ران یا بیضه منتشر شود. در عفونت کلیه، درد اغلب با تب، لرز، بیحالی و علائم ادراری همراه است.
آیا درد پهلو بدون سوزش ادرار میتواند از کلیه باشد؟
بله. نبود سوزش ادرار احتمال مشکل کلیوی را کاملا رد نمیکند. بعضی افراد با سنگ کلیه فقط درد پهلو دارند و ممکن است در ابتدا علائم ادراری واضحی نداشته باشند. البته دردهای عضلانی هم میتوانند بدون علائم ادراری باشند. اگر درد شدید، تکرارشونده یا همراه با تهوع، خون در ادرار یا تب است، بررسی لازم است.
درد پهلو و خون در ادرار یعنی چه؟
خون در ادرار همراه با درد پهلو میتواند در سنگ کلیه، عفونت، التهاب، ضربه یا مشکلات دیگر دستگاه ادراری دیده شود. حتی اگر خون در ادرار کم باشد یا فقط یکبار مشاهده شود، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود. تشخیص دقیق معمولا با آزمایش ادرار، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام میشود.
درد پهلو همراه با درد بیضه خطرناک است؟
گاهی درد سنگ حالب به بیضه منتشر میشود و همیشه خطرناک نیست، اما درد ناگهانی و شدید بیضه، تورم بیضه، تهوع، استفراغ یا تغییر وضعیت بیضه میتواند نشانه پیچخوردگی بیضه باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد. در چنین شرایطی نباید منتظر ماند.
برای درد پهلو چه زمانی به اورولوژیست مراجعه کنیم؟
اگر درد پهلو با علائم ادراری، خون در ادرار، سابقه سنگ، تکرار درد، انتشار به کشاله ران یا بیضه، کاهش ادرار، یا شک به سنگ و عفونت همراه است، مراجعه به پزشک و در صورت نیاز متخصص اورولوژی منطقی است. در دردهای شدید یا همراه با تب و لرز، مراجعه فوری اهمیت بیشتری دارد.
درد پهلو در مردان میتواند از یک گرفتگی ساده عضله شروع شود، اما گاهی نشانه مشکلی جدیتر در کلیه، مجاری ادراری، حالب، پروستات، بیضه یا حتی سیستم گوارش است. اگر درد پهلو شدید، ناگهانی، تکرارشونده یا همراه با تب و لرز، سوزش ادرار، خون در ادرار، تهوع، کاهش ادرار، درد کشاله ران یا درد بیضه باشد، بهتر است آن را به تعویق نیندازید و برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه کنید.
در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک اورولوژی یا متخصص سلامت مردان میتواند به تشخیص درست علت درد و شروع درمان مناسب کمک کند. پزشک با بررسی شرح حال، معاینه، آزمایش ادرار، آزمایش خون و در صورت نیاز سونوگرافی یا تصویربرداری، مشخص میکند که درد پهلو به سنگ کلیه، عفونت، مشکل پروستات، درد عضلانی یا علت دیگری مربوط است.
در منشی724 میتوانید پزشکان اورولوژی و سلامت مردان را بر اساس شهر، تخصص، زمان نوبت و شرایط دسترسی بررسی کنید و برای دریافت نوبت اقدام کنید. اگر درد پهلو برایتان تکرار شده، با علائم ادراری همراه است یا باعث نگرانی شده، بهتر است به جای حدس زدن و مصرف خودسرانه دارو، از طریق منشی724 نوبت پزشک مناسب را دریافت کنید و علت اصلی درد را بهموقع پیگیری کنید.
اگر کلینیک، مطب یا مرکز خدماتی دارید، تجربه رزرو آنلاین، پاسخگویی بهتر و مدیریت درخواستها میتواند نرخ تماس و مراجعه را جدیتر کند.
درخواست مشاوره
