دسترسی به پزشکان کلیه و مجاری ادراری برای بررسی سنگ کلیه، عفونت ادراری، مشکلات دفع ادرار، بیماریهای کلیوی و اختلالات دستگاه ادراری
بیماریهای کلیه و مجاری ادراری میتوانند از مشکلات شایعی مانند عفونت ادراری و سنگ کلیه تا اختلالات جدیتر کلیوی و انسداد مسیر ادرار را شامل شوند. در این صفحه میتوانید با علائم مهم، بیماریهای مرتبط، روشهای تشخیص و خدمات پزشکان این حوزه آشنا شوید و پزشکان مرتبط را بررسی کنید.
کلیهها نقش مهمی در تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم آب و الکترولیتهای بدن و کنترل بسیاری از فرآیندهای حیاتی دارند. در کنار کلیهها، حالبها، مثانه و مجرای ادرار نیز بخشهای اصلی سیستم ادراری هستند. درد پهلو، سوزش ادرار، تکرر ادرار، وجود خون در ادرار، کاهش حجم ادرار یا دفع سنگ میتواند نشانهای از اختلال در یکی از این بخشها باشد. پزشک کلیه و مجاری ادراری بر اساس نوع مشکل، شرح حال، معاینه و نتایج آزمایشها یا تصویربرداری، علت علائم را بررسی کرده و مسیر درمان مناسب را مشخص میکند.
سیستم ادراری از کلیهها، حالبها، مثانه و مجرای ادرار تشکیل شده است و اختلال در هر یک از این بخشها میتواند علائم متفاوتی ایجاد کند. بسیاری از افراد زمانی به پزشک کلیه و مجاری ادراری مراجعه میکنند که دچار درد پهلو، سوزش یا تکرر ادرار، مشاهده خون در ادرار، دفع سنگ، بیاختیاری ادرار یا اختلال در تخلیه مثانه شدهاند. با این حال، بخشی از بیماریهای کلیوی ممکن است مدتها بدون درد یا علامت واضح پیشرفت کنند و تنها در آزمایش خون یا ادرار شناسایی شوند.
به همین دلیل بررسی بیماریهای این حوزه فقط به درمان درد کلیه یا مشکلات ادراری محدود نمیشود. نتایجی مانند افزایش کراتینین خون، کاهش eGFR، وجود پروتئین یا خون در ادرار و تغییرات سونوگرافی کلیه نیز میتوانند دلیل مراجعه به پزشک باشند.
یکی از پرسشهای رایج بیماران این است که برای مشکلات کلیه باید به متخصص کلیه مراجعه کنند یا متخصص مجاری ادراری. این دو حوزه با یکدیگر ارتباط نزدیکی دارند اما کاملاً یکسان نیستند.
متخصص بیماریهای کلیه یا نفرولوژیست بیشتر بر عملکرد کلیه، بیماری مزمن کلیه، اختلالات آزمایشهای کلیوی، فشار خون مرتبط با کلیه، دفع پروتئین در ادرار، اختلالات الکترولیتی و نارسایی کلیه تمرکز دارد. در مقابل، متخصص اورولوژی بیشتر بیماریهای ساختاری و جراحی دستگاه ادراری مانند سنگ کلیه و حالب، انسداد مسیر ادرار، برخی مشکلات مثانه، تنگی مجرا و بیماریهای دستگاه ادراری را بررسی میکند.
در بعضی شرایط ممکن است بیمار به ارزیابی هر دو تخصص نیاز داشته باشد. برای مثال فردی که به دلیل سنگ کلیه دچار انسداد و همزمان کاهش عملکرد کلیه شده است ممکن است ابتدا توسط اورولوژیست و سپس در صورت نیاز توسط متخصص کلیه بررسی شود.
علائم بیماریهای دستگاه ادراری بسیار متنوع هستند. بعضی نشانهها مانند سوزش ادرار معمولاً بیمار را سریعتر متوجه وجود مشکل میکنند، اما برخی بیماریهای کلیوی میتوانند بدون علامت مشخص ایجاد شوند. شدت علائم نیز همیشه نشاندهنده شدت بیماری نیست.
درد در قسمت کناری کمر و زیر دندهها میتواند در برخی بیماریهای کلیه یا حالب دیده شود. درد سنگ کلیه معمولاً شدید است و ممکن است به پایین شکم یا کشاله ران انتشار پیدا کند. این درد گاهی به صورت موجی افزایش و کاهش پیدا میکند و ممکن است با تهوع، استفراغ یا خون در ادرار همراه باشد.
با این حال هر درد پهلو الزاماً مربوط به کلیه نیست. مشکلات عضلانی، ستون فقرات، دستگاه گوارش و برخی اندامهای دیگر نیز میتوانند درد مشابه ایجاد کنند. تشخیص علت درد به معاینه و در صورت نیاز آزمایش یا تصویربرداری وابسته است.
سوزش ادرار، تکرر ادرار و احساس نیاز فوری برای رفتن به دستشویی از علائم شایع عفونت دستگاه ادراری هستند. با این حال عفونت تنها علت این علائم نیست و التهاب مثانه، سنگ، تحریک مجاری ادراری و برخی اختلالات دیگر نیز میتوانند نشانههای مشابهی ایجاد کنند.
اگر سوزش ادرار با تب، لرز، درد پهلو یا حال عمومی نامناسب همراه باشد، احتمال گسترش عفونت به قسمتهای بالاتر دستگاه ادراری مطرح میشود و ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مشاهده خون در ادرار علامتی است که بهتر است نادیده گرفته نشود. خون میتواند به شکل تغییر واضح رنگ ادرار دیده شود یا تنها در آزمایش ادرار مشخص شود. سنگ کلیه، عفونت، التهاب، بعضی بیماریهای کلیوی و مشکلات ساختاری دستگاه ادراری از علل احتمالی آن هستند.
وجود خون در ادرار بهخصوص اگر بدون درد باشد، تکرار شود یا در سنین بالاتر ایجاد شده باشد، معمولاً نیازمند بررسی دقیقتری است.
سنگ کلیه زمانی ایجاد میشود که بعضی مواد موجود در ادرار به شکل کریستال درآمده و به تدریج به یکدیگر متصل شوند. سنگ ممکن است داخل کلیه باقی بماند یا وارد حالب شود. عبور سنگ از حالب میتواند درد شدیدی ایجاد کند.
اندازه و محل سنگ در تصمیمگیری درمان اهمیت زیادی دارد. برخی سنگهای کوچک میتوانند خودبهخود دفع شوند، در حالی که سنگهای بزرگتر یا سنگهایی که باعث انسداد، عفونت یا اختلال عملکرد کلیه شدهاند ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشند.
وجود سنگ کلیه به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست. انتخاب روش درمان به اندازه سنگ، محل آن، شدت علائم، وجود یا نبود انسداد و وضعیت عملکرد کلیه بستگی دارد.
عفونت دستگاه ادراری یکی از بیماریهای بسیار شایع است و ممکن است بخشهای مختلف سیستم ادراری را درگیر کند. عفونت محدود به مثانه معمولاً با سوزش، تکرر و فوریت ادرار همراه است. اگر عفونت به کلیه برسد، ممکن است تب، لرز، درد پهلو، تهوع و ضعف عمومی نیز ایجاد شود.
عفونتهای تکرارشونده، عفونت در دوران بارداری، عفونت همراه با سنگ یا انسداد، عفونت در مردان و عفونت همراه با تب بالا معمولاً نیازمند بررسی دقیقتر هستند. مصرف خودسرانه و مکرر آنتیبیوتیک نیز ممکن است باعث ایجاد مقاومت میکروبی و دشوارتر شدن درمانهای بعدی شود.
کراتینین یکی از شاخصهایی است که برای ارزیابی عملکرد کلیه استفاده میشود، اما تفسیر آن باید با توجه به سن، جنس، حجم عضلات، وضعیت آب بدن، داروهای مصرفی و سایر اطلاعات بیمار انجام شود. عدد کراتینین به تنهایی برای تشخیص یک بیماری مشخص کافی نیست.
در کنار کراتینین معمولاً شاخصی به نام eGFR نیز گزارش میشود که تخمینی از میزان فیلتراسیون کلیه ارائه میدهد. کاهش پایدار eGFR میتواند یکی از نشانههای بیماری مزمن کلیه باشد، اما یک نتیجه آزمایش غیرطبیعی باید در بستر شرایط بیمار و آزمایشهای قبلی بررسی شود.
کاربرانی که آزمایشهای مربوط به عملکرد کلیه مانند کراتینین، اوره، eGFR یا آزمایش ادرار در اختیار دارند میتوانند برای فهم بهتر ساختار گزارش آزمایش از خدمات تفسیر آزمایش طبیب هوشمند نیز استفاده کنند. با این حال تفسیر آنلاین آزمایش جایگزین تشخیص پزشک یا ارزیابی بالینی بیمار نیست.
در حالت طبیعی مقدار زیادی پروتئین نباید از کلیه وارد ادرار شود. مشاهده پروتئین در آزمایش ادرار گاهی موقت است و میتواند پس از تب، ورزش شدید یا برخی شرایط گذرا دیده شود، اما اگر دفع پروتئین ادامه پیدا کند ممکن است نیاز به بررسی عملکرد کلیه وجود داشته باشد.
در بیماران مبتلا به دیابت یا فشار خون، بررسی دفع پروتئین یا آلبومین ادرار اهمیت ویژهای دارد، زیرا میتواند یکی از نشانههای اولیه درگیری کلیه باشد.
همه مشکلات دستگاه ادراری از کلیه شروع نمیشوند. مثانه و مسیر خروج ادرار نیز میتوانند دچار بیماری شوند. تکرر ادرار، فوریت دفع، تخلیه ناقص مثانه، بیاختیاری، قطع و وصل شدن جریان ادرار و دشواری در شروع ادرار از جمله علائمی هستند که ممکن است به بررسی تخصصی نیاز داشته باشند.
علت این مشکلات میتواند در زنان و مردان متفاوت باشد و سن، سابقه بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی و وضعیت سیستم عصبی نیز در تشخیص مؤثر هستند.
فرآیند تشخیص معمولاً با شرح حال دقیق آغاز میشود. محل درد، زمان شروع علائم، تغییرات ادرار، سابقه سنگ یا عفونت، بیماریهای زمینهای مانند دیابت و فشار خون، داروهای مصرفی و سابقه خانوادگی بیماری کلیه میتوانند اطلاعات مهمی در اختیار پزشک قرار دهند.
بسته به شرایط بیمار ممکن است آزمایش خون برای بررسی کراتینین، اوره و الکترولیتها، آزمایش کامل ادرار، کشت ادرار یا اندازهگیری پروتئین ادرار درخواست شود. سونوگرافی کلیه و مثانه نیز یکی از روشهای رایج برای بررسی اندازه کلیه، سنگ، اتساع سیستم ادراری و برخی مشکلات ساختاری است.
در شرایط خاص ممکن است سیتیاسکن، آزمایشهای تکمیلی یا بررسیهای تخصصیتر لازم باشد. انجام همه این آزمایشها برای همه بیماران ضروری نیست و پزشک بر اساس علائم تصمیم میگیرد.
بعضی علائم دستگاه ادراری نیازمند ارزیابی سریعتر هستند؛ بهویژه زمانی که احتمال عفونت شدید، انسداد یا کاهش عملکرد کلیه وجود داشته باشد.
در چنین شرایطی بهتر است ارزیابی پزشکی به تعویق نیفتد، زیرا بعضی مشکلات مانند انسداد همراه با عفونت میتوانند نیازمند درمان فوری باشند.
اولین نکته، مشخص کردن نوع مشکل است. بیماری که افزایش کراتینین، دفع پروتئین یا کاهش عملکرد کلیه دارد ممکن است بیشتر به ارزیابی نفرولوژی نیاز داشته باشد؛ در حالی که فردی با سنگ حالب، انسداد ادراری یا برخی مشکلات مثانه معمولاً توسط متخصص اورولوژی بررسی میشود.
شرح خدمات پزشک، تجربه او در زمینه بیماری موردنظر، دسترسی به نوبت و امکان پیگیری درمان نیز میتواند در انتخاب پزشک مؤثر باشد. در منشی724 میتوانید پزشکان مرتبط با این حوزه را مشاهده کرده و بر اساس اطلاعات پروفایل هر پزشک گزینه مناسبتری برای مراجعه پیدا کنید.
در بسیاری از موارد سنگ کلیه و بهخصوص سنگ حالب توسط متخصص اورولوژی بررسی میشود. اگر سنگ باعث اختلال عملکرد کلیه شده باشد یا بیمار بیماری زمینهای کلیوی داشته باشد، ممکن است ارزیابی متخصص کلیه نیز لازم شود.
افزایش پایدار کراتینین یا کاهش eGFR معمولاً نیازمند بررسی علت است و متخصص بیماریهای کلیه یا نفرولوژی میتواند عملکرد کلیه و عوامل مؤثر بر آن را ارزیابی کند.
خیر. درد پهلو میتواند علل عضلانی، اسکلتی، گوارشی یا ادراری داشته باشد. نوع درد و علائم همراه برای تشخیص اهمیت زیادی دارند.
در برخی شرایط، عفونت میتواند از مثانه به کلیه گسترش پیدا کند. عفونت کلیه بهخصوص اگر همراه با انسداد باشد باید جدی گرفته شود.
خون در ادرار علل مختلفی دارد و همیشه نشانه بیماری خطرناک نیست، اما بهویژه اگر تکرار شود یا بدون درد باشد بهتر است علت آن بررسی شود
در این بخش میتوانید پزشکان مرتبط با بیماریهای کلیه و مجاری ادراری را مشاهده کنید. انتخاب پزشک مناسب به نوع مشکل بستگی دارد؛ برای مثال سنگ کلیه، مشکلات مثانه و انسداد مجاری ادراری ممکن است به بررسی اورولوژی نیاز داشته باشند، در حالی که اختلال عملکرد کلیه، افزایش کراتینین یا بیماری مزمن کلیه میتواند نیازمند ارزیابی تخصصی بیماریهای کلیوی باشد.
